نام: محمد معین

تاریخ تولد : ۹ اردیبهشت ۱۲۹۷
محل تولد : رشت 
تاریخ وفات :  ۱۳ تیر ۱۳۵۰ 
محل وفات : تهران
.........................................
محمّد معین استاد زبان فارسی و پدیدآورندهٔ فرهنگ معین. اودر خانواده‌ای متدین در رشت به دنیا آمد. فرزند مرحوم شیخ ابو القاسم. در شهر رشت و در خانواده‌ای روحانی متولد گردید.او که اولین فرزند خانواده می‌بود، در سن شش سالگی مادرش را از دست داد و پنج روز بعد از فوت مادر، پدرش نیز درگذشت. جد پدری او شیخ محمدتقی معین العلما که در سلک علمای روحانی بود، به تربیت وی همت گذاشت. دکتر محمد معین ترقیات علمی و معنوی خود را مدیون او می‌دانست. جد مادری او شیخ محمد سعیر نیز از علما و مدرسان علوم قدیمه بود.
دکتر معین تحصیلات دبستانی را در دبستان اسلامی به پایان برد. در رشت دوره اول متوسطه را در دبیرستان نمره ۱(که بعدها به نام دبیرستان دولتی شاهپور خوانده شد) به اتمام رساند و دوره دوم متوسطه را در رشته ادبی در دبیرستان دارالفنون تهران به پایان رساند. در اوان تحصیل در متوسطه ، صرف و نحو عربی و بخشی از علوم قدیمه را نزد جد خویش و مرحوم سید مهدی رشت آبادی فرا گرفت. در سال ۱۳۱۰ در دانشسرای عالی در رشته ادبیات و فلسفه علوم تربیتی به تحصیل پرداخت. در سال ۱۳۱۳ با نوشتن پایان‌نامه‌ای به زبان فرانسه در مورد شاعر فرانسوی "لوکنت دولیل" در رشته ادبیات و فلسفه به اخذ مدرک لیسانس نایل شد.
پس از طی دوره شش ماهه دانشکده افسری احتیاط،۶ ماه اول سال ۱۳۱۴ را به خدمت افسری گذرانید و در مهرماه آن سال به دبیری دبیرستان شاهپور اهواز منصوب شد. پس از سه ماه، ریاست دانشسرای شبانه روزی اهواز را یافت و در عین حال عضویت تحقیق اوقاف و ریاست پیشاهنگی و تربیت بدنی استان ششم به عهده وی بود. در همین ایام به وسیله مکاتبه آموزشگاه روانشناسی بروکسل ، که تحت نظر Elmer" "Knowles روانشناس اداره می‌شد، روانشناسی عملی و دیگر شعب آن از قبیل خط شناسی ، قیافه شناسی و مغزشناسی را فراگرفت.
در سال۱۳۱۸ به تهران منتقل گردید. در حین تصدی معاونت و سپس کفالت اداره دانشسراها در وزارت فرهنگ، برای دوره دکترا در ادبیات فارسی دردانشگاه تهران ثبت نام نمود. پس از چندی با حفظ سمت به دبیری دانشکده ادبیات منصوب گردید. در روز سه شنبه۱۷ شهریور سال۱۳۲۱ از پايان‌نامه دكترايش به‌عنوان «مزديسنا و تاثير آن در ادبيات پارسي» دفاع كرد و پایان نامه او با قید «بسیار خوب» به عنوان نخستين دكتر ادبيات فارسي در ايران شناخته شد و از آن پس به سمت دانشيار و سپس به سمت استاد كرسي (تحقيق در متون ادبي)در دانشكده ادبيات برگزيده شد. در ۱۳۲۱ ازدواج کرد که نتیجه آن ۴ فرزند می‌باشد. از آغاز سال ۱۳۲۵ شمسی که طبع لغت نامه علامه مرحوم علی اکبر دهخدا طبق قانون، در مجلس شورای ملی شروع شد،دکتر معین به همکاری وی برگزیده شد. در دی ماه۱۳۳۴ با موافقت علّامه مزبور، سازمان لغت نامه از منزل شخصی آن مرحوم به مجلس شورای ملی منتقل شد و طبق وصیت نامه علامه دهخدا، دکتر معین به ریاست امور علمی آن سازمان منصوب گردید.در اسفند ۱۳۳۶ سازمان مذکور به دانشکده ادبیات دانشگاه تهران انتقال یافت و طبق اساسنامه مصوب شورای دانشگاه، ریاست سازمان لغت نامه به عهده وی محول گردید. وی این سمت را تا آخرین روزی که دچار سکته گردید به عهده داشت. 


محمد معین در ۹ آذر ۱۳۴۵ پس از بازگشت از ترکیه، در دفتر گروه زبان و ادبیات فارسی دچار بیهوشی موقت شد. او را به بیمارستان آریا تهران منتقل شد و در آنجا بستری گردید. گفته می‌شود که در اثر اشتباه پزشک بیمارستان به بیهوشی عمیق(اقماء) چندساله فرو رفت. آشنایان وی را جهت بهبود بیماری در تاریخ ۱۴ مرداد ۱۳۴۶ به کانادا منتقل کردند. ولی چون بهبودی در وضعیت دکتر مشاهده نشد، وی را در تاریخ ۱۵ آبان ۱۳۴۶ به ایران بازگرداندند و در بیمارستان فیروز بستری کردند.ایشان در روز ۱۳ تیرماه ۱۳۵۰ در همان بیمارستان درگذشت .
تابستان سال ۱۳۳۳ به دعوت دانشگاه هاروارد به آمریکا عزیمت نمود و موسسات فرهنگی و فنی و هندی مشرق آمریکا را دیدار کرد و ضمنا در کتابخانه‌ها و موزه‌های لندن و پاریس نیز مطالعاتی بعمل آورد.
در تابستان ۱۳۳۶ جزو هیئت اعزامی دولت و دانشگاه تهران به کنگره خاورشناسی که در مونیخ منعقد گردید، به اروپا عزیمت کرد و مدتی در سوئیس و آلمان به تتبع پرداخت.در کنگره مزبور به عضویت «کمیته مجموعه کتیبه‌های ایرانی»(به انگلیسی: ‎Corpus Inscription Iranicarum ‏) و عضویت کمیته تالیف «فرهنگ پهلوی» منصوب گردید و خطابه‌ای تحت عنوان «هورقلیا» به زبان فرانسه ایراد نمود که خلاصه آن در مجموعه سخنرانیهای کنگره مزبور درج گردید.در همین کتگره دوره برهان قاطع که به تصحیح و تحشیه ایشان رسیده از طرف استاد «هنینگ»(به انگلیسی: ‎W.B.Hening ‏) و استاد«بنونیست»(به انگلیسی: ‎Benveniste ‏) و دکتر محمد باقر(از کشور پاکستان) مورد تقدیر قرار گرفت.
در آذر ماه۱۳۳۶ به دعوت دانشگاه‌ها و آکادمی های مسکو و لنینگراد و باکو، برای مشاهده موسسات علمی و ایراد سخنرانی ها در باب فرهنگ و ادب ایران و رفع بعض اشکالات متون ادبی و دستور زبان فارسی به کشور اتحاد جماهیر شوروی عزیمت نمود.
در ژانویه همان سال در «موتمر اسلامی» (به انگلیسی: ‎Islamic colloquium ‏)که در لاهور پاکستان منعقد گردید، شرکت کرد و در باب «صلح در نظر جلال الدین مولوی» به انگلیسی سخنرانی کرد که در مجموعه موتمر به تبع رسید.
در فروردین۱۳۳۷ از طرف «انجمن تتبعات علمی پاریس» (C.N.R.S) برای مشاهده موسسات علمی فرانسه و ایراد سخنرانی ها در دانشگاه پاریس دعوت شد و تا آخر تابستان آن سالدر فرانسه بود. در این مدت یک سلسله سخنرانی در مدرسه تتبعات عالیه در باب تصوّف ایرانی و فرق آنها و شیخیه ایراد نمود که گزارش آن در سالنامه ۵۹-۱۹۵۸ مدرسه مزبور مندرج است.علاوه بر این سخنرانی درباره جلال‌الدین محمد بلخی در دانشکده ادبیات دانشگاه سوربن ایراد نمود. در همین ایام به عضویت انجمن خاورشناسان Societe Iasiatique در پاریس و انجمن فلسفی Ernest Renan پاریس نایل آمد. ضمناً چندی در کتابخانه‌ها و موزه‌های بلژیک و هلند به مطالعه پرداخت.در سال۱۳۴۲ مطابق با۶۴-۱۹۶۳ طبق دعوت دانشگاه پرینستون آمریکا به آن کشور رفت. آذرماه ۱۳۴۵ برای شرکت در کنفرانس فرهنگ منطقه ای، به مدت یک هفته به ترکیه عزیمت نمود. 
 .........................................
امتیازات فرهنگی
دکتر معین در سالهای۳۳-۱۳۳۱ عضو شورای عالی فرهنگی بود.در کنگره‌های هزاره ابن سینا، هفتصدمین سال خواجه نصیر الدین طوسی، آزادی فرهنگ که در تهران منعقد شد، عضویت داشت و در آنها به ایراد سخنرانی پرداخت. در سال۱۳۳۳ کتاب جامع الحکمتین ناصر خسرو که نخستین بار توسط هانری کربن (خاورشناس فرانسوی) و دکتر معین تصحیح و چاپ شده بود، از طرف "Belles-Letters Academie des Inscriptions et" فرانسه، به دریافت جایزه نایل آمد.
در تابستان۱۳۳۷ بنا به تصویب هیئت وزیران ایران، به عضویت فرهنگستان ایران انتخاب شد و این انتخاب در پاییز۱۳۴۰ از طرف هیئت وزیران مجدداً تایید شد. در مهرماه۱۳۳۷ به عنوان «استاد ممتحن خارجی» دانشگاه پنجاب (پاکستان) برایمطالعه و آضهار نظر در رساله‌های دکترا آن دانشگاه برگزیده شد. از سال۱۳۲۴ با پروفسور هانری کربن در تصحیح و نقد متون فلسفی و عرفانی فارسی و عربی همکاری داشت. در نتیجه این همکاری، یک سلسله کتب فارسی و عربی از طرف انیستیتوی ایران و فرانسه طبع و منتشر شده است.
در آذرماه۱۳۳۸ از مرحوم نیما یوشیج، پیشوای شعر نو در ایران وصیت نامه‌ای بدست آمد که در آن دکتر معین را بدون اینکه دیده باشد، به عنوان وصی تعیین کرده بود تا اشعار وی را بررسی کند و قسمت لازم را انتشار دهد و انتخاب و صبع اشعار آن مرحوم نیز تحت نظر وی باشد.
از تاریخ۹ شهریور۱۳۴۵ تا۱۵ همان ماه، ریاست کمیسیون ادبیات را در کنگره جهانی ایران شناسان عهده دار بود. 
........................................
 تصنیفات و تالیفات 

 تالیف:
۱. فرهنگ فارسی معروف به فرهنگ معین؛ دوره کامل فرهنگ فارسی، شامل لغات فارسی، لغات و ترکیبات عربی متداول در فارسی، لغات اروپایی که به تدریج در فارسی وارد شده و اعلام اشخاص، اعلام جغرافیایی، در هفت هزار و نهصد صفحه و در شش مجلد. تهران: انتشارات امیر کبیر،
۲. جلد اول حافظ شیرین سخن.. تهران: ۱۳۱۹.
۳. یک قطعه شعر در پارسی باستان. تهران: ۱۳۲۲.
۴. یوشت فریان و مرزبان نامه. تهران: ۱۳۲۲.
۵. «علامه محمد قزوینی» در سالنامه پارس و نیز مجله فرهنگستان چاپ شد.. تهران: ۱۳۲۴.
۶. «شاهان کیانی و هخامنشی در آثار الباقیه». تهران: ۱۳۲۴.
۷. ارداویرافنامه. تهران: ۱۳۲۵.
۸. «روزشماری در ایران باستان و آثار آن در ادبیات پارسی». تهران: ۱۳۲۵.
۹. پورداوود. تهران: ۱۳۲۵.
۱۰. «مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی». تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۲۶.
۱۱. شماره هفت و هفت پیکر نظامی. تهران: انتشارات مجله پشوتن، ۱۳۲۷.
۱۲. حکمت اشراق و فرهنگ ایران. تهران: ۱۳۲۹.
۱۳. «مفرد و جمع». تهران: ۱۳۴۰.
۱۴. اسم مصدر- حاصل مصدر. تهران: امیر کبیر، ۱۳۳۱.
۱۵. امیر خسرو دهلوی. تهران: مجله مهر، ۱۳۳۱.
۱۶. «برگزیده نثر فارسی» شماره اول (دوره‌های سامانیان، آل بویه). تهران: ۱۳۳۲.
۱۷. آیینه سکندر. تهران: مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، ۱۳۳۲.
۱۸. هورقلیا. تهران: مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران،
۱۹. لغات فارسی ابن سینا. تهران: مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، ۱۳۳۳.
۲۰. «برگزیده شعر فارسی»، شماره اول (دوره‌های طاهریان، صفاریان، سامانیان و آل بویه). تهران: مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، ۱۳۳۱.
۲۱. «نصرالدین طوسی: زبان ادبیات پارسی». تهران: مجله دانشکده ادبیات دانشگاه تهران، ۱۳۲۵.
۲۲. «ستاره ناهید یا داستان خرداد و امرداد(نثر و نظم)». تهران: ۱۳۱۶.
.........................................
تصحیح کتب:
۱. علم برین. دانشنامه علائی تألیف ابن‌سینا. تهران: انجمن آثار ملی، ۱۳۳۱.
۲. چهار مقاله تألیف نظامی عروضی سمرقندی، با شرح لغات و توضیح عبارات مشکل و نسخه بدلها.. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۳۱.
۳. «مجموعه اشعار دهخدا» با مقرمه مشروح در ترجمه احوال و آثار وی.. تهران: ۱۳۳۴.
۴. ناصر خسرو. جامع الحکمتین. تهران: انیستیتوی ایران و فرانسه، ۱۳۳۲.
۵. شرح قصیده ابوالهیثم. تهران: انیستیتوی ایران و فرانسه، ۱۳۳۴.
6. محمد حسین بن خلف تبریزی. برهان قاطع. تهران: ۱۳۳۰ تا ۱۳۳۵.
۷. سدید الدین محمد عوفی. جوامع الحکایات. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۳۵.
۸. روزبهان بقلی شیرازی. عبهر العاشقین. تهران: انیستیتو ایران و فرانسه، ۱۳۳۷.
.........................................
ترجمه ها:
۱. علی الجارم و مصطفی امین. روانشناسی تربیتی ترجمه از «علم النفس و آثاره فی التربیه و التعلیم». اهواز: انتشارات ادره فرهنگ خوزستان، ۱۳۱۶.
۲. و.ب.هینگ(W.B.Hening). کتیبه‌های پهلوی. تهران: مجله یغما، ۱۳۲۹.
۳. «خسرو کواتان و ریدک وی» ترجمه از پهلوی. تهران: مجله آموزش و پرورش، ۱۳۲۳.
۴. دکتر ر. گیرشمن. ایران. تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتب، ۱۳۳۶.
.........................................
مقالات:
مقالات وی در موضوعات ادب ، تاریخ ادیان ، ایران دوره قبل از اسلام و عهد اسلامی، تاریخ ادبیات ، آثار باستانی ، علوم تربیتی و… ؛ در مجله های: ایران، مهر، سخن، آموزش و پرورش، یغما، یادگار، دانش (تهران)، اطلاعات ماهانه، اطلاعات هفتگی، فرهنگ (مشهد)، ایران لیگ (بمبئی)، روزگار نو (لندن)، اشتار (پایس)، آهنگ (دهلی)، آریانا (کابل) و نیز در سالنامه‌های پاریس، ایران، جاوید، کارون(تهران) و یادنامه بیروتی (کلکته) به طبع رسیده و تعداد آنها بالغ بر۲۰۴ است. 
.........................................
آثاری که هنوز چاپ نشده اند:
۱. فرهنگ بزرگ فارسی شامل کلیه لغات متداول در فارسی، تاریخ استعمال کلمه در زبان فارسی، معانی حقیقی و مجازی، شواهد معانی.
۲. فرهنگ دستور زبان فارسی شامل مباحث دستوری.
۳. جلد دوم حافظ شیرین سخن. 
.........................................
نشان ها و افتخارات:
نشان درجه سوم علمی در سال۱۳۱۶.
نشان درجه دوم علمی در سال۱۳۲۱
نشان درجه دوم سپاس در سال۱۳۲۷.
جایزه Tamhour از طرف Icademie des Inscriptions در سال۱۳۲۱.
همچنین در سال۱۳۴۰ از طرف دولت فرانسه نشان عالی «هنر و ادب» به ایشان اهدا شد.




منبع : ویکی پدیا





« آگهی ها »
پرشیا تاون
جامعه مجازی ایرانیان خارج از کشور - دایرکتوری مشاغل، اخبار ایرانیان، وبلاگهای ایرانیان هر کشور و ...
خدمات تحصیلی میر
خدمات تحصیلی - پذیرش دانشجویی و اطلاعات مفید برای دانشجویان ایرانی در مالزی
ناز ایران
وبگاه سرگرمی - کلیپ روز، آهنگ و ترانه های ایرانی، لطیفه، طالع بینی و غیره
NazIran.com
موزیک ویدیو های فارسی
ایرانیکا
دایره المعارف جامع تاریخ و فرهنگ ایرانی